Archives de catégorie : Articles / Billets

GenERe (dir.) : Épistémologies du genre. Croisements des disciplines, intersections des rapports de domination

Nouvelle publication sur la problématique du Genre aux ENS éditions, éditée par GenERe, le laboratoire junior « Genre : épistémologie & recherches » créé en janvier 2014 à l’ENS de Lyon. Présentation de l’éditeur.

Que signifie, aujourd’hui, être chercheur.e et travailler avec le concept de genre ? Le genre ne se conçoit pas isolément. C’est ce que montrent les quatorze contributions réunies dans cet ouvrage, à partir de disciplines aussi variées que la géographie, l’histoire, la littérature, la sociologie, les STAPS, la linguistique, la psychologie sociale, les SIC, les sciences de l’éducation ou encore la philosophie.

D’une part, penser le genre engage des croisements entre les disciplines dont témoignent notamment les épistémologies féministes. D’autre part, cela implique de tenir compte de la multiplicité des rapports de domination, ce que permet en particulier une perspective intersectionnelle.

La pluridisciplinarité des études de genre est peut-être déjà une forme d’interdisciplinarité : le genre serait alors un carrefour aussi bien pour penser les différents rapports de pouvoir que pour formuler des questionnements réflexifs au sein des disciplines – mais également entre elles. En ce sens, l’ouvrage s’adresse aux chercheur.e.s en sciences humaines et sociales mobilisant le genre, mais pas uniquement : il intéressera également toutes celles et ceux qui travaillent à dévoiler les rapports de domination.

Version électronique disponible sur

Sommaire

Préface de Christine Détrez

Introduction    

  • Partie 1. Pluralité et croisements des disciplines    

Le genre en Histoire : universalisme versus universalité plurielle
Michelle Zancarini-Fournel

Le genre en littérature : difficultés, fondements et usages d’un concept
Christine Planté    

Contribution à une épistémologie du genre sur le terrain de l’EPS
Sigolène Couchot-Schiex  

Les bibliothèques au prisme du genre.

L’apport critique de la méthodologie du genre appliquée à la classification des savoirs
Florence Salanouve  

Le genre : une épistémologie contributive pour l’analyse du discours
Marie-Anne Paveau

De la neutralité axiologique au réalisme des expériences vécues du standpoint

Une critique féministe de la relation de connaissance
Claude Gautier    

  • Partie 2. Multiplicité et intersections des rapports de domination 

Saisir l’articulation des rapports de domination : les défis d’une critique féministe de l’espace
Mélusine Dumerchat    

La fabrique du bouc-émissaire en crèche : souffrance et racisme dans le travail de care
François Ndjapou, Pascale Molinier    

Le genre est-il un cache-race ?

Intersections entre genre, classe sociale et « race » dans un projet éducatif sur « l’égalité filles-garçons » en sciences
Clémence Perronnet    

La subversion du genre dans la photographie de Nan Goldin
Mélanie Grué 

Le rôle des enseignant·e·s dans la contestation ou la consolidation d’hétéronormes en milieu scolaire
Gabrielle Richard  

Les « femmes déchues » et les pratiques des associations pour femmes à Liverpool (1890-1910) : Intersectionnalité et micro-histoire
Muriel Gleser-Neveu    

La statistique au service d’une pensée binaire dans l’Angleterre victorienne

Genre, émigration féminine et recensements
Marie Ruiz  

La racialisation de l’ordre des sexes dans l’Allemagne de l’entre-deux-guerres.

Trois cas d’antisémitisme genré
Jennifer Meyer

Conclusion
La recherche en études de genre en contexte polémique  

Postface  

Présentation des auteur·e·s

Comité scientifique

Source : ENS éditions
 

Viet Nam: Arrested blogger Huynh Thuc Vy must be immediately released

Nouvelle arrestation de la blogueuse et activiste Huynh Thu Vy. Amnesty International demande sa libération immédiate.

Remise en liberté le lendemain, elle reste assignée à résidence et poursuivie au titre de l’article 276 du code pénal pour « insulte au drapeau national ». Le 1er septembre 2017, elle avait enduit de peinture blanche le drapeau national pour protester contre ce symbole d’oppression du peuple vietnamien.

Responding to the arrest of prominent Vietnamese human rights activist and blogger, Huynh Thuc Vy, by police in Buon Ho town, Dak Lak province this morning, Clare Algar, Amnesty International’s Director of Global Operations, said:

“This arrest is nothing more than a politically-motivated attempt to silence one of the most powerful voices for human rights in Viet Nam.

“Through her activism and blogging in support of the rights of women, minorities and human rights in general, Huynh Thuc Vy has worked tirelessly to expose violations and hold the powerful to account. For this, she and her family have been subjected to relentless surveillance, intimidation and harassment by the country’s authorities.

“We urge the authorities of Dak Lak province to immediately and unconditionally release Huynh Thuc Vy and call on Viet Nam’s government to end its systematic suppression of peaceful activism.”

Background

Huynh Thuc Vy is the founder of the organization Vietnamese Women for Human Rights, whose work is to promote the values of human rights and support women human rights defenders in Viet Nam. She regularly blogs about human rights abuses, including the persecution of ethnic minorities in the country.

She was arrested at around 7 am this morning, when more than 30 police officers turned up to her house without an arrest warrant. Police returned to her house several hours later and took several items including a laptop, phones, books, clothes and a camera. Currently, Huynh Thuc Vy’s whereabouts are unknown.

Over the past year, the crackdown on dissent in Viet Nam has intensified, with many activists being arrested, tried unfairly and sentenced to years in prison, leading scores of others flee the country.

Source : Amnesty International

Ouvrage de Huynh Thuc Vy sur la situation des droits de l’homme en RSVN

 

Lire aussi :

Vietnamese Political Prisoner Tran Thi Nga Back in Touch With Family [RFA]

La situation pénitentiaire d’une prisonnière de conscience. A lire sur RFA.

Vietnamese political prisoner Tran Thi Nga, after having been cut off from seeing her family for several months as part of disciplinary measures, was able to call her husband this week and a family visit to her in jail may take place next week, her husband told RFA’s Vietnamese service on Wednesday.

A human rights defender noted in Vietnam for her online activism, Nga, 40, was sentenced on July 25 to nine years in prison for spreading « propaganda against the state » under Article 88 of Vietnam’s penal code, a provision frequently used to silence dissident bloggers and other activists. Her appeal was rejected in December.

Nga’s husband, Phan Van Phong, told RFA he spoke to her for five minutes on Tuesday.

“First of all, she complained about my note advising her to accept wearing prison attire so that she would be allowed to see relatives. She told me not do that anymore, as she knows how to behave,” Phong said.

“Then she asked about the health of all relatives and talked with our kids,” he added.

Last month Phong had received a phone call from an anonymous woman who said she was Nga’s cellmate and had just been released. The woman said Nga was not allowed to see her family or to use her monthly five-minute phone call to her husband.

No reason was given for Nga’s punishment, but Phong said that prison authorities had told him before that Nga always displayed a “protest attitude” since she was brought to her current prison.

On Wednesday Phong also said authorities indicated that he and the couple’s two children would be able to meet Nga.

Phong said he was planning a trip to faraway Gia Trung Prison on June 12 for a family reunion.

In March, Nga was transferred to a distant prison — a prison in Gia Long Province, more than 1,000 km (620 miles) from her home in Ha Nam — without informing her family. Such transfers are apparently designed by authorities to increase prisoners’ isolation and make it difficult for family and friends to visit them.

Reported by RFA’s Vietnamese Service. Translated by An Nguyen. Written in English by Paul Eckert.

Source : RFA, 06/06/2018.

Image « à la une » : Tran Thi Nga is shown at her sentencing in Ha Nam, Vietnam, July 25, 2017 © Nhân Dân News

Nguyễn Thông : Chuyện TNXP

L’auteur rapporte ses souvenirs sur les Jeunesses de choc et fait le lien entre les trois générations de ce groupement mobilisé pendant la guerre puis après la réunification à Ho Chi Minh-Ville.

Mấy cái ký tự viết tắt ấy để chỉ cụm từ “thanh niên xung phong”. Cũng là một thứ danh hiệu, tên gọi của lực lượng xã hội trong thời đại mà nhiều người chúng ta quen gọi là thời cách mạng.

Cái tên nói lên cái chất. Thanh niên là lứa tuổi trẻ trung, mạnh khỏe, bẻ gãy sừng trâu, lại cộng thêm tinh thần xung phong, năng nổ, vượt lên hàng đầu nữa, thì làm gì chẳng đáng yêu đáng quý đáng trọng. Chỉ nghe nhắc “thanh niên xung phong” lòng đã cảm mến rồi.

Có những nhà báo từng viết rằng TNXP là lực lượng do ông Võ Văn Kiệt tổ chức, lập ra năm 1976, theo tôi viết vậy hơi bị nhầm. Ông Kiệt lúc ấy với chức vụ Bí thư Thành ủy TP.HCM nhận ra rằng cuộc sống trước mắt còn quá nhiều việc phải làm, nhất là cải tạo kinh tế, khai hoang phục hóa, thậm chí phá rừng lấy gỗ, nên đã tổ chức gom những thanh niên đang ngơ ngác thời hậu chiến lại, truyền lý tưởng cho họ, giao nhiệm vụ cho họ, gọi là lực lượng TNXP TP.HCM. TNXP của ông Kiệt, vốn xuất thân từ giới trẻ Sài Gòn, mà rất nhiều trong đó là sinh viên, học sinh đang ở ngã rẽ cuộc đời, là con em công chức “ngụy quân ngụy quyền” có trình độ, học thức cao, đã làm vẻ vang cho danh hiệu mà họ mang: TNXP. Phải công nhận, thời những năm đầu hậu chiến đánh Mỹ, TNXP tượng trưng cho sức trẻ, nhiệt tình, sự hăng hái, quên mình, chịu khó chịu khổ, đi đầu, vẻ đẹp trong sáng. Đó là thứ danh hiệu rất đẹp của một thời.

Nhưng tên gọi này, lực lượng này thực ra không phải bắt đầu từ thời ông Kiệt. Nó có từ hồi kháng chiến chống Pháp. Bên cạnh bộ đội, du kích và dân công hỏa tuyến, trên những ngả đường ra trận thời chống Pháp, nhất là chuẩn bị cho các chiến dịch Hòa Bình, Biên Giới, Điện Biên Phủ… đã có TNXP. Cụ Hồ năm 1950 gặp đội TNXP ở Bắc Kạn đã khen họ “Không có việc gì khó/Chỉ sợ lòng không bền/Đào núi và lấp biển/Quyết chí ắt làm nên”. Đó là cụ trò chuyện, khen ngợi TNXP chứ không phải với tuổi trẻ nói chung, sau này người ta cứ vơ vào cho đoàn thanh niên, thực ra đó là của riêng TNXP.

Thời đánh nhau với Mỹ thì TNXP là lực lượng quan trọng, cực kỳ quan trọng là đằng khác, chỉ đứng sau bộ đội. Tôi cũng chả cần diễn giải ra nhiều bởi hầu như ai cũng biết. Chỉ nhấn mạnh rằng thời này đàn ông đàn ang, nam thanh niên vào bộ đội gần hết rồi nên TNXP chủ yếu là đàn bà con gái. Sự nghiệp, việc làm, đóng góp, hy sinh của những cô gái này, nếu có viết thành tiểu thuyết sử thi dày trăm tập cũng chưa kể hết. Điều đáng buồn là, suốt gần nửa thế kỷ hậu chiến gần như chả mấy ai, tổ chức đoàn thể nào thực sự đoái hoài quan tâm đến họ, ngay cả hội nhà văn cũng không có lấy được tác phẩm ra hồn về những Jeanne d’Arc Việt Nam này, trong khi lúc nào cũng kêu gọi phải có tác phẩm ngang tầm thời đại.

Tham gia chiến tranh và sống thời hậu chiến, nếu đàn ông chịu mất mát hy sinh một thì đàn bà chịu bi kịch tang thương gấp mười, đủ mọi mặt. Những nông trường đầy ắp nữ TNXP như kiểu Kim Bôi (Hòa Bình), Quỳ Hợp (Nghệ An), hay những vùng quê nhan nhản đàn bà quá lứa lỡ thì không chồng không con ở Thái Bình, Thanh Hóa, Hưng Yên… sau 1975 chẳng khác gì nấm mồ cỏ xanh chôn vùi dần tuổi xuân, khao khát hạnh phúc của họ, những cô gái Trường Sơn năm nào. Đó chỉ là phần nhỏ trong tấn bi kịch vĩ đại mà nữ TNXP đã trải qua.

Tôi có những kỷ niệm nhỏ với TNXP. Hồi học đại học, lớp tôi có những chị TNXP từ Trường Sơn, từ những cung đường khu 4 ác liệt về với giảng đường. Các chị gầy gò, xanh xao, già trước tuổi, chạy đua với thời gian trong sự học hành, ít khi tốn phí thì giờ chơi nhởi đàn đúm như đám trẻ chúng tôi. Những chị Xuân (Thanh Hóa), chị Ngụ (Hà Tĩnh), Mai Phương (Nam Định)… đúng chất TNXP, cái chất khiến họ thành những chị cả của tập thể sinh viên đầy ngông cuồng, trẻ dại. Nhiều đứa chúng tôi mãi sau này vào đời ba chìm bảy nổi rồi vượt qua được vẫn biết ơn các bà chị từng trải đáng yêu ấy.

Từ năm 1977 tôi dạy học tại Sài Gòn, tại Trường dự bị đại học TP.HCM (lúc ấy gọi là Dự bị đại học Tiền Giang, bởi trường còn tiếp thu cả cơ sở chính của Viện đại học Cộng đồng Tiền Giang). Năm 1978, thầy trò kéo nhau lên Củ Chi cả tuần cùng lực lượng TNXP tham gia đào kênh Đông. Các anh chị Đoàn trường như Lê Thành Thượng, Đái Phụng Thời, Đoàn Ái Thơ, Nguyễn Thị Huệ và đám giáo viên trẻ chúng tôi cũng như các sinh viên tuổi mười tám đôi mươi ở ngay sát lán trại của một liên đội TNXP. Họ sống rất kỷ luật, giờ giấc đâu vào đấy, làm việc vất vả mà hăng say, yêu đời lắm. Ngày làm mệt mỏi thế nhưng đêm nào cũng đàn ca hát xướng tưng bừng, nhất là những bài hát Liên Xô thịnh hành lúc bấy giờ, những Tuổi thanh niên sôi nổi, Cây thùy dương, Chiều Matxcơva, Cachiusa… “lòng ta hằng mong muốn và ước mơ, bàn tay son sắt giương cao ngọn cờ…”. Thầy trò chúng tôi rất yêu mến, kính phục họ, thường lấy tấm gương TNXP để làm mẫu cho sinh viên học tập.

Trong lớp tôi dạy, có những sinh viên vốn từ TNXP được trở về đi học. Tôi nhớ năm học 1979-1980 có cậu trai Dương Thanh Phong, nhà ở đường Huỳnh Mẫn Đạt, quận 5. Phong cao lớn, đẹp trai, hiền, ăn nói nhỏ nhẹ, học giỏi, thạo tiếng Pháp, ai cũng quý. Phong là con một công chức hạng trung của chính quyền cũ, ba Phong bị đi cải tạo, Phong phải tự làm mới lý lịch của mình bằng việc tham gia lực lượng TNXP, chứ không thì chả bao giờ ngóc đầu lên được. Y có lần tâm sự với tôi vậy. Gần Phong, tôi hiểu ra một điều, con cái công chức chính quyền cũ được dạy dỗ rất bài bản, nền tảng, họ rất giỏi, có nhiều thứ mình tuy là thầy họ nhưng thực ra kém họ rất nhiều. Sau này, tôi không biết tốt nghiệp đại học rồi Phong có về lại TNXP không, hay là cũng theo gia đình vượt biên như nhiều gia đình dạng vậy trong nhưng năm sóng gió, nhất là cuối thập niên 70 đầu 80 đầy biến động.

Một anh TNXP nữa là Đoàn Xuân Hải. Thầy trò rất thân nhau. Y học tôi khóa 1982-1983, tuy là trò nhưng chỉ kém tôi vài tuổi. Cũng như Phong, y là con công chức chế độ cũ. Gia đình trước 1975 vào loại khá giả, chả thiếu thứ gì, đùng một cái gần như mất hết. Y vào TNXP để làm lại cuộc đời, có nhiều tài lẻ, viết lách tốt, làm báo Tuyến đầu (của lực lượng TNXP TP.HCM), rồi vào học dự bị. Y vui tính, hiểu biết rộng, chơi với bạn bè chí tình chí nghĩa. Sau này trời đất run rủi thế nào, tôi lại cùng công tác với y ở báo Thanh Niên, là cấp dưới của y. Nhưng anh chàng vẫn đúng mực, một điều thầy hai điều thầy, thật đầu đuôi tình nghĩa. Mỗi lần lực lượng TNXP làm lễ kỷ niệm ngày truyền thống, y dự đầy đủ, chả bỏ lần nào, chơi với toàn “dân” TNXP sừng sỏ như Nguyễn Nhật Ánh, Đỗ Trung Quân, Cao Vũ Huy Miên, Bùi Chí Vinh, Lã Văn Cường, Lê Minh Quốc… Lúc nào y cũng rất tự hào về TNXP và đồng đội. Tôi rất quý y.

Tôi nhớ lại những điều về TNXP và biên ra đây bởi lực lượng này đã có những năm tháng và con người tuyệt đẹp, hành động vì cuộc sống, vì mọi người, cống hiến những năm tháng thanh xuân của họ cho đời thật vô tư, trong sáng.

Nguyễn Thông

Source : Mot The Gioi

Mathieu Arbogast : La santé n’est pas étrangère au genre

Article intéressant paru dans le Journal du CNRS (en ligne).

Pourquoi une maladie touche-t-elle plutôt l’un ou l’autre sexe ? Pour quelle raison l’autisme est-il mal diagnostiqué chez les femmes? Le sociologue Mathieu Arbogast, chargé de projet à la Mission pour la place des femmes au CNRS, nous explique l’importance des rapports sociaux liés au sexe sur les questions de santé.

[…]

S’intéresser au genre (c’est-à-dire aux rapports sociaux liés au sexe, et au masculin et au féminin) permet de découvrir que ce qu’on croyait « naturel » ne l’est pas. Ainsi, l’anthropologue Priscille Touraille a démontré que les femmes sont devenues progressivement plus petites que les hommes. En se réservant longtemps la nourriture la plus riche, en privilégiant les unions avec des femmes plus petites, les hommes ont profité de leur domination sociale et ont peu à peu construit ces différences de stature et de morphologie.

[…]

Lire la suite : Le Journal / CNRS

Expériences transnationales